Ömer Hayyam kimdir, Ömer Hayyam hayatı, kim oynuyor?

TRT 1'deki Uyanış Büyük Selçuklu dizisini izleyenler Ömer Hayyam'ı onun hayatını ve oynayan Bülent Alkış'ı merak ediyor. İşte Ömer Hayyam ile ilgili merak edilen sorulara tüm cevaplar...

28 Eylül 2020 15:14
Ömer Hayyam kimdir, Ömer Hayyam hayatı, kim oynuyor?
Gıyaseddin Eb'ul Feth Ömer İbni İbrahim el-Hayyam veya Ömer Hayyam (Farsça: عمر خیام; d. 18 Mayıs 1048 - ö. 4 Aralık 1131), İranlı şâir, filozof, matematikçi ve astronom.[1]
Hayyam, Nişabur doğumludur.[2] Yaşadığı dönemin ünlü veziri Nizamül-Mülk ve Hasan Sabbah ile aynı medresede zamanın ünlü alimi Muvaffakeddin Abdüllatif ibn el Lübad'dan eğitim görmüş ve hayatı boyunca her ikisi ile de ilişkisini kesmemiştir. Bazı kaynaklar; Hasan Sabbah'ın Rey kentinden olduğu Nizamül-Mülk'ün de yaşça Ömer Hayyam ve Hasan Sabbah'tan büyük olduğunu ve böylece aynı medresede eğitim görmediklerini belirtmektedir. Yine de Ömer Hayyam, Hasan Sabbah ve Nizamül-Mülk'ün ilişki içinde olduklarını inkar etmemektedir. (Kaynak: Semerkant-Amin Maalouf Amin Maalouf'un bu kitabında Hasan Sabbah ve Nizamül-Mülk ile Ömer Hayyam'ın ilişkisini ve hikâyelerini kurgulamış olabileceği de düşünülmelidir. Hayyam'ın kendi dilinden yazılı böyle bir açıklaması yoktur.)

Ömer Hayyam, birçok bilim insanınca Bâtınî ve Mu'tezile anlayışlarına dâhil görülür. Evreni anlamak için, içinde yetiştiği İslam kültüründeki hâkim anlayıştan ayrılmış, kendi içinde yaptığı akıl yürütmeleri eşine az rastlanır bir edebi başarı ile dörtlükler halinde dışa aktarmıştır.

Hayyam aynı zamanda çok iyi bir matematikçiydi. Üçüncü dereceden bilinmeyen denklemlerle ilgili yazdığı bir eserinde bilinmeyen rakamın yerine Arapçada "şey" anlamına gelen kelimeyi kullanmıştır. Daha sonra bu eseri diğer dillere çevrilirken İspanyolcaya "Xay" olarak geçmiştir. Bu kelime ilk harfine indirgenerek bilinmeyen rakamın simgesi "x" olarak kullanılmaya başlamıştır. Binom açılımını ilk kullanan bilim insanıdır. Hayyam, genelde şiirlerindeki eğlence düşkünlüğünün belirgin olmasından dolayı rubaileri ile ünlenmiştir.

Geçmişte yaşamış birçok ünlünün aksine Ömer Hayyam'ın doğum tarihi günü gününe bilinmektedir. Bunun sebebi, Ömer Hayyam'ın birçok konuda olduğu gibi takvim konusunda da uzman olması ve kendi doğum tarihini araştırıp tam olarak bulmasıdır.

Rubailerinde; dünya, var oluş, Allah, devlet ve toplumsal örgütlenme biçimleri gibi hayata ve insana ilişkin konularda özgürce ve sınır tanımaz bir şekilde akıl yürüttüğü görülmektedir. Akıl yürütürken ne içinde yaşadığı toplumun ne de daha öncesi zamanlarda yaşamış toplumların kabul ettiği hiçbir kurala bağlı kalmamış, kendinden önce yaşayanların insan aklına koymuş olduğu sınırları kabullenmemiş, bir anlamda dünyayı, insanı, var oluşu kendi aklıyla baştan tanımlamış; bu nedenle de çağını aşarak "evrenselliğe" ulaşmıştır. Ancak unutmamak gerekir ki Hayyam'ın yaşadığı dönem, kendisi gibi çağları aşan ve tarihin gördüğü en büyük düşünürlerden birini yaratacak sosyo-kültürel altyapıya sahipti. Kendi tarihinin belki de en aydınlık dönemlerini yaşayan İslam dünyasında felsefenin hak ettiği ilgiyi gördüğü, Selçuklu saraylarında ise sentez bir Orta Doğu kültürü (Türk-Hint-Arap-Çin-Bizans) oluşmaya başladığı bir dönemde yaşayan düşünür, böylece nispeten yansız ve bilimsel bir öğrenim görmüş, felsefeyi günah saymayan bir toplum içinde özgürce felsefe ile ilgilenebilmiştir.

Hayyam, aynı zamanda dünya bilim tarihi için de önemli bir yerdedir. Günümüzde kullanılan Miladi ve Hicri Takvimlerden çok daha hassas olan Celali Takvimi'ni hazırlamıştır. Okullarda Pascal üçgeni Fransız matematikçi Blaise Pascal'ın soyadıyla olarak öğretilen matematik kavramı aslında Ömer Hayyam tarafından oluşturulmuştur. Matematik, astronomi konularında dünyanın önde gelen bilim insanlarındandır. Birçok bilimsel çalışması olduğu bilinmektedir.

Pek çok rubai ünü sebebiyle Hayyam'ın rubailerine karıştırılmıştır, bilinen kadarıyla rubailerinin sayısı 158'dir. Fakat kendisine mâl edilenler binin üzerindedir.

Ayrıca Ömer Hayyam için tarihteki ilk bilinen savaş karşıtı eylemci yakıştırması da yapılmaktadır.

Rubailerinin Türkçeye çevirisi birçok farklı çevirmen tarafından yapılmışsa da rubaileri Türk halkına sevdiren çeviri Sabahattin Eyüboğlu tarafından yapılmıştır.

İsmi

Gıyaseddin "inancın omzu" anlamına gelir.

Eb'ul Feth Ömer İbni İbrahim: Eb'ul baba anlamındadır. Feth fetheden anlamındadır, Ömer hayat anlamına gelmektedir, ibni kimin oğlu olduğunu belirtir, İbrahim ise babasının ismidir.

Hayyam "çadır yapan" demektir. Bu isim babasının zanaatinden gelmektedir.

Erken dönem

Ömer Hayyam şu an İran sınırları içinde bulunan Nişabur kentinde, çadır yapma işiyle uğraşan(hayyam-''çadır yapan'') bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.

Çocukluğunun bir bölümünü günümüzde Afganistan'ın kuzey bölgesinde bulunan Belh'de tanınmış bir araştırmacı olan Şeyh Muhammed Mansuri'nin yanında eğitim gördü. Bu eğitiminin ardından Nişabur bölgesinin en büyük hocalarından olan İmam Nişaburlu Mowaffaq'ın yanında eğitim gördü. Hayyam hayatı boyunca yorulmak bilmeksizin, gündüz vakitlerinde Cebir ve Geometri çalışmalarında bulundu. Selçuk hükümdarı Melikşah'a danışmanlık yaptı ve geceleri Astronomi çalışmaları yapardı, Celali takviminin büyük bir kısmını tamamlamıştır.

Hayyam İsfahan'daki yıllarında da çok üretkendi.

Eserleri

Hayyam'ın eserlerinden 18 tanesinin adı bilinmektedir, çeşitli bilim dallarında birçok eser yazmıştır.

Ziyc-i Melikşahi. (Astronomi ve takvime dair, Melikşah'a ithaf edilmiştir)
Kitabün fi'l Burhan ül Sıhhat-ı Turuk ül Hind. (Geometriye dair)
Risaletün fi Berahin İl Cebr ve Mukabele. (Cebir ve denklemlere dair)
Müşkilat'ül Hisab. (Aritmetiğe dair)
İlm-i Külliyat (Genel prensiplere dair)
Nevruzname (Takvim ve yılbaşı tespitine dair)
Risaletün fil İhtiyal li Marifet. (Altın ve gümüşten yapılmış bir cisimde altın ve gümüş miktarının bilinmesine dair. Almanya Gotha kütüphanesinde bir nüshası mevcuttur.)
Risaletün fi Şerhi ma Eşkele min Musaderat (Öklid'in bir probleminin çözülmesi metoduna dair, Hollanda Leiden kütüphanesinde bir nüshası vardır. F. Woepcke fransızcaya çevirmiştir.)
Risaletün fi Vücud (Felsefede ontoloji bahsine dair. Britanya kütüphanesinde bir nüshası mevcuttur.)
Muhtasarun fi't Tabiiyat (Fizik ilimine dair.)
Risaletün fi'l Kevn vet Teklif (Felsefeye dair).
Levazim'ül Emkine (Meskûn yerlerin iklimi ve hava değişikliklerine dair)
Fil Cevab Selaseti Mesâil ve fi Keşfil Hicab (Üç meseleye cevap ve alemde zıtlığın zorunlu olduğuna dair)
Mizan'ül Hikem (Pırlantalı eşyaların taşlarını çıkarmadan kıymetini bulmanın yöntemine dair)
Abdurrahman'el Neseviye Cevab (Hak Teâlâ'nın alemleri yaratmasının ve insanları ibadetle yükümlü kılmasının hikmetine dair)
Nizamülmülk (Arkadaşı olan vezirin biyografisi)
Eş'arı bil Arabiyye (Arapça rubaileri)
Fil Mutayat (İlim prensipleri)



ÖMER HAYYAM'I OYNAYAN BÜLENT ALKIŞ KİMDİR?

Bülent Alkış, 1974 yılında İzmir'de doğmuştur. Lise öğrenimini bitirdikten sonra Şiirce ve Tiyatro Merdiven adlı amatör tiyatro gruplarında görev aldı. 18 yaşında iken 1992 yılında Konak Belediye Tiyatrosu ile İzmir'de tiyatro çalışmalarına başladı. Tiyatroya "Alamanya'dan Bir Yar Gelir Bizlere" oyununda postacı rolü ile merhaba dedi.

9 Eylül Üniversitesi Konservatuarından oyunculuk eğitimi alarak mezun oldu. Daha sonra İstanbul'a geldi. Bir ajansa kayıt oldu. İstanbul'daki oyunculuk serüveni Pınar Çocuk Tiyatrosu ile işe başladı. Profesyonelliğe ilk adımını Levent Kırca ve Oya Başar Tiyatrosu'nun "Hangi Yüzle" adlı oyunuyla attı. Sonraki yıllarda Masal Gerçek Tiyatrosu, Hadi Çaman Yeditepe Oyuncuları, Kukla Çocuk Tiyatrosu, Üsküdar Çocuk Tiyatrosu gibi tiyatrolarda oyunculuğa devam etti.
1998 yılında "Aynalı Tahir" dizisinde Murat karakterini canlandırdı.

Bülent Alkış, 2004 yılında yayınlanan Çağan Irmak'ın yönetmenliğini yaptığı 12 Eylül 1980 öncesi Türkiye'sindeki yaşamdan kesitleri sunan, "Çemberimde Gül Oya" adlı dizide Mehmet Ali Nuroğlu, Özge Özberk, Selda Alkor, Melisa Sözen, Suzan Aksoy, Şerif Sezer, Kenan Bal ile birlikte oynadı. Dizi 18 Mart 2005'te son bölümünü yayınlamıştır.

2009 yılında "Bu Kalp Seni Unutur mu?" adlı dizide Bülent Alkış "Hüseyin Akay" karakterine can verirken Bülent İnal, Melis Birkan, Berrak Tüzünataç, Okan Yalabık, Saygın Soysal, Tuba Ünsal, Tansel Öngel, Engin Hepileri, Hale Soygazi, Salih Güney ile başrollerde birlikte oynadılar.

2011 yılında "Bir Çocuk Sevdim" adlı dizide Çetin Tekindor, Bülent İnal, Gülcan Arslan ile beraber oynadı.

Bülent Alkış 2011 yılında, Dolunay Soysert, Mete Horozoğlu, Deniz Çakır ve Selen Uçer'in rol aldığı kahkaha dolu tiyatro oyunu "Cam"da rol aldı.

2013 yılında "Herşey Yolunda Merkez" adlı dizide İpek Tuzcuoğlu, Aslıhan Güner, Burçin Abdullah, Cezmi Baskın, Murat Akkoyunlu ile beraber rol aldı.

2014 yılında Levent Kazak'ın yazdığı "Kurusıkı" adlı tiyatro oyununda Gökçe Bahadır'ın ilk kez tiyatro sahnesine çıktığı oyunda; Mete Horozoğlu, Selen Uçer, Beyti Engin ve Bülent Alkış rol alıyor.

2014 yılında "Kırımlı" adlı sinema filminde Murat Yıldırım, Selma Ergeç, Gülçin Santırcıoğlu ve Burç Kümbetlioğlu ile başrolde oynadı.

23 Aralık 2014 tarihinde TRT ekranlarında yayınına başlayan ve yönetmenliğini Kudret Sabancı'nın yaptığı Bir Osmanlı Polisiyesi olan "Filinta" adlı dizide Bülent Alkış "Padişah" karakterini canlandırırken başrollerde Mehmet Özgür (Kadı Gıyaseddin Hatemi), Onur Tuna (Filinta Mustafa), Damla Aslanalp (Lara Zaharyas), Yosi Mizrahi (Esad Paşa), Naz Elmas (Azize), Serhat Tutumluer (Boris Zaharyas), Kayra Şenocak (Hasan) gibi isimler rol almıştır.

Bülent Alkış evlidir. Duru (d.2006) adında bir kızı vardır. Eşi resim öğretmenidir.

UYANIŞ BÜYÜK SELÇUKLU FRAGMANI İZLE



Daha fazla göster
yukarı ok